Typowe kontuzje w squash`u

Konflikt podbarkowy- jest to patologia przeciążeniowa prowadząca do stanu zapalnego kaletki podbarkowej. Pierwszymi objawami jest ból okolicy wyrostka barkowego po wysiłku fizycznym. Problem rozwija się najczęściej z powodu zaburzenia równowagi między działaniem mięśnia naramiennego a mięśniami stożka rotatorów (stabilizatory stawu ramiennego). Nie leczony problem może prowadzić do uszkodzenia stożka rotatorów (patrz. niżej). Leczenie jest zazwyczaj zachowawcze poprzez ćwiczenia i niektóre zabiegi fizykoterapeutyczne. W niektórych przypadkach konieczne jest wstrzyknięcie kaletki a nawet operacja.
Uszkodzenie stożka rotatorów- stożek rotatorów jest to miejsce przyczepu mięśni idących od łopatki do kości ramiennej. W wyniku przeciążenia lub sumujących się mikrourazów może dojść osłabienia a nawet przerwania stożka.
bark
Niestabilność stawu ramiennego- o niestabilności stawu ramiennego mówimy, gdy podczas ruchu występuje nadmierne, bolesne przesunięcie głowy kości ramiennej w panewce. Zdarza się to szczególnie przy ruchach o dużym zasięgu. Staw ramienny jest jednym z najbardziej ruchomych stawów w naszym ciele. Torebka stawowa i więzadła są stosunkowo luźne, aby umożliwić tak duży zakres ruchu. Dlatego podstawową funkcję ochronną spełniają mięśnie. Aby uniknąć niestabilności stawu ramiennego ważna jest sprawność mięśni łączących łopatkę z kością ramienną. Nie bez znaczenia jest również ustawienie łopatki jak i siła mięśni nią zawiadujących. Ważnym czynnikiem decydującym o harmonijnym ruchu w stawie są zachowanie balansu mięśniowego np. przykurczony mięsień piersiowy (zarówno większy jak i mniejszy) ogranicza ruchomość w stawie i może być przyczyną dolegliwości bólowych barku.

Kontuzje łokcia

Łokieć tenisisty- objawia się bólem przyczepu mięśni prostowników nadgarstka. Dolegliwości nasilają się przy wyproście nadgarstka i palców lub mocnym chwycie. Przy narastających dolegliwościach należy ograniczyć obciążenia ręki jak i zastosować ortezę. Warto popracować nad poprawną techniką, zwłaszcza po stronie backhandowej i ograniczyć ruch samym nadgarstkiem. Pomoże dobrze dobrana takieta ( bardziej miękka)lub zmiana naciągu na lżej naciągnięty.Typowe objawy to nasilający się ból przy prostych czynnościach takich jak naciskanie klamki, podawanie ręki itd. W razie zwiększenia bólu należy chłodzić miejsce urazu i zgłosić się do lekarza.

Zapalenie kaletki łokciowej- przyczyna dolegliwości są najczęściej powtarzające się urazy okolicy łokcia. Objawy są ból o obrzęk wyrostka łokciowego. Leczenie jest zazwyczaj zachowawcze z ograniczeniem aktywności kończyny.

Kontuzje nadgarstka

Choroba de Quervaine- jest to stan zapalny pochewki ścięgnistej mięśni odwodziciela długiego kciuka i prostownika krótkiego kciuka. Przyczyną są sumujące się urazy i przeciążenia wymienionych ścięgien szczególnie przy aktywnościach łączących mocny chwyt z odwiedzeniem ręki. Stabilizator obejmujący kciuk jest pomocny w leczeniu tej kontuzji.

Kontuzje odcinka lędźwiowego

Dyskopatia- do zmian degeneracyjnych w dysku dochodzi najczęściej poprzez powtarzające się mikrourazy, które uszkadzają pierścień włóknisty. Przyczyny powstawania mikrourazów mogą być różne. Długotrwałe przebywanie w pozycjach zgięciowych, dysproporcje w napięciu mięśni, niewydolność mięśni głębokich kontrolujących ruch poszczególnych segmentów, powodują osłabienie pierścienia włóknistego, a w następstwie jego uszkodzenie. Jak na każde uszkodzenie nasz organizm reaguje bólem. Popularne „korzonki” mają w przeważającej ilości podłoże dyskowe. W skrajnych sytuacjach ciągłość pierścienia włóknistego zostaje przerwana a jądro miażdzyste lub jego część wydostaje się do światła kanału kręgowego. Tworzy się przepuklina jądra miażdzystego w mowie potocznej określana jako „wypadnięcie dysku”. Istotą każdej terapii jest jak najszybszy powrót do normalnej aktywności oraz wyeliminowanie czynników, które doprowadziły do uszkodzenia (dysproporcje w napięciu mięśni, ograniczenie ruchomości itp). Kinezyterapia (obejmująca wszystkie metody leczenia ruchem) jest niezbędna, aby uniknąć zmian wtórnych w narządzie ruchu. Farmakoterapia stosowana jest objawowo, a fizykoterapia ma jedynie charakter uzupełniający.

Kontuzje biodra

Zapalenie kaletki krętarzowej- charakteryzuje się bólem na „szczycie” biodra. Często problem ten towarzyszy zespołowi „trzaskającego biodra” gdzie dochodzi do wyczuwalnego często słyszalnego przeskakiwania pasma biodrowo- piszczelowego nad krętarzem kości biodrowej.

Kontuzje kolana
staw kolanowy
Uszkodzenie łąkotek- do uszkodzenia łąkotki dochodzi z reguły przy silnym urazie na zgiętym kolanie. Pierwszym objawem jest silny wysięk. Często występują nagłe zablokowania ruchu w stawie, bolesność uciskowa na wysokości szpary stawowej jak i bolesny koniec zakresu zgięcia. Przy podejrzeniu uszkodzenia łąkotki niezbędne jest wykonanie badań diagnostycznych przede wszystkim USG.

Uszkodzenie aparatu więzadłowego- do uszkodzenia dochodzi najczęściej przy silnym urazie.

Więzadło poboczne piszczelowe stabilizuje kolano w wyproście, w ruchu koślawienia (uciekania kolana do środka), rotacji zewnętrznej. Ulega uszkodzeniu w ruchu koślawiącym ruchach skrętnych, najczęściej razem z więzadłem krzyżowym przednim. Ma duże zdolności regeneracji. Uszkodzone nawet w stopniu III (czyli zerwane), może być z powodzeniem leczone zachowawczo - orteza (stabilizator), rehabilitacja

Więzadło poboczne strzałkowe - stabilizuje kolano w wyproście w ruchu szpotawienia (na zewnątrz). Rzadziej ulega uszkodzeniu. Najczęściej w urazie bezpośrednim, wraz z całym kompleksem tylno- bocznym. Niestety często wymaga operacyjnej rekonstrukcji.

Więzadło krzyżowe tylne - hamuje tylne przesunięcie piszczeli. Do uszkodzenia dochodzi w wyniku uderzenia w goleń przy zgiętym kolanie lub upadku na zgięte kolano. Rzadziej dochodzi do wyizolowanych uszkodzeń. W uszkodzeniu I i II stopnia dobrze leczą się zachowawczo. W III stopnia (przy zerwaniu) wymagają operacji.
Więzadło krzyżowe przednie-stabilizator przedniego przesunięcia piszczeli, hamuje rotację wewnętrzną goleni. Najczęściej ulega uszkodzeniu w mechanizmie urazu skrętnego z wyprostem i koślawieniem. Podejrzenie zerwania tego więzadła wymaga najczęściej wykonania rezonansu magnetycznego, gdyż struktura ta jest słabo widoczna przy badaniu USG. Zerwane wymaga operacyjnej rekonstrukcji i rehabilitacji. Uprawianie sportu z uszkodzonym więzadłem często jest niemożliwe -dochodzi do dużej niestabilności, uciekania kolana. Po długim okresie niestabilności, może dojść do uszkodzenia łąkotek a potem do uszkodzenia chrząstki.

Chondromalacja rzepki- jest to uszkodzenie chrząstki stawu rzepkowo-udowego. Dochodzi do niego najczęściej przez mikrourazy. Powodem są niewłaściwe obciążenia treningowe jak i niewystarczające przygotowanie organizmu do dużych obciążeń. Objawami chondromalacji są bóle, opuchnięcia okolicy rzepki po wysiłku, ból podczas schodzenia ze schodów, wypadów, skoków.

Entezopatia więzadła rzepki- uszkodzenie jest spowodowane najczęściej powtarzającymi się mikrourazami u osób trenujących sporty, w których silnie i dynamicznie obciąża się mięśnie czworogłowe. Objawem jest najczęściej ból okolicy podrzepkowej występujący po wysiłku fizycznym a ustępującym po kilku godzinach. W drugiej fazie choroby ból pojawia się już podczas treningu.
W leczeniu stosuje się krioterapię (po wysiłku), kinesiotaping lub stabilizator odciążający rzepkę. Konieczne są ćwiczenia stabilizujące staw kolanowy oraz wzmacniające mięsień czworogłowy.

Naderwanie mięśnia dwugłowego uda- nasilenie objawów naderwania zależy od rozmiarów uszkodzenia. W miejscu naderwania pojawia się krwiak i opuchlizna. Mięsień w pierwszej fazie często znajduje się w spaźmie. Początkowo stosujemy metodę nazwaną RICE (rest, ice, compresion, elevation- patrz niżej). Często niezbędne jest użycie kul. Ponieważ w miejscu uszkodzenia tworzy się blizna (tkanka łączna) niezbędne jest delikatne rozciąganie mięśnia w trakcie gojenia. Całkowite zerwanie mięśnia wymaga leczenia operacyjnego.

Kontuzje kostki
staw skokowy

Skręcenie stawu skokowego- najczęściej dochodzi do uszkodzenia bocznych stabilizatorów stawu skokowego. Skręcenia mają trzystopniową skalę, przy czym stopień III wymaga najczęściej interwencji chirurgicznej gdyż dochodzi do całkowitego zerwania więzadeł stabilizujących staw. Każde skręcenie wymaga zastosowania specjalnych ćwiczeń które zaadoptują tkanki do obciążeń treningowych. Bardzo ważne dla procesu leczenia jest również postępowanie tuż po urazie (patrz. RICE str).

Zapalenie ścięgna Achillesa- następuje najczęściej w wyniku mikrourazów u osób trenujących na twardych podłożach lub w źle dobranym obuwiu. Objawami są bóle szczególnie w pierwszej fazie wysiłku, zmniejszające się w czasie jego trwania a powracające po jego zakończeniu. U wielu osób ból pojawia się zaraz po wstaniu z łóżka i ustępuje w ciągu dnia. Ścięgno jest ponadto tkliwe przy ucisku. Przy wystąpieniu stanu zapalnego niezbędne jest czasowe ograniczenie aktywności obciążającego łydkę. Szybki powrót do zdrowia zapewnia fizjoterapia. Przy chronicznych dolegliwościach konieczne może być zastosowanie leków przeciwzapalnych. Nie leczony stan zapalny może doprowadzić do zmian strukturalnych w ścięgnie co pociąga za sobą jego osłabienie. Całkowite lub częściowe zerwanie ścięgna zawsze kończy się zabiegiem chirurgicznym.

Zespół przeciążenia głowy przyśrodkowej mięśnia dwugłowego łydki-
Początek dolegliwości jest najczęściej nagły przy gwałtownym ruszeniu do piłki. Dochodzi do naderwania w miejscu przejścia mięśnia w ścięgno. Zgięcie grzbietowe stopy przy prostym kolanie nasila objawy. W niewielkich naderwaniach stosuje się krioterapię, ćwiczenia rozciągające a także zaleca chodzenie w obuwiu z podwyższonym obcasem.

Zapalenie kaletki ścięgna Achillesa- kaletka umiejscowiona jest tuż nad przyczepem ścięgna do kości piętowej i jej podrażnienie często związane jest z niewłaściwie dobranym obuwiem. Leczenie polega przede wszystkim na odciążeniu chorego miejsca.

Co zrobić gdy pojawi się kontuzja?

Przy najczęstszych kontuzjach sportowych jak skręcenia, zwichnięcia czy naciągnięcia mięśni bardzo ważne jest natychmiastowe działanie. Zanim trafimy do specjalisty mija kilka lub kilkanaście godzin. Stosujemy wtedy metodę nazwaną RICE (rest, ice, compresion, elevation):
-odpoczynek- nie powinniśmy obciążać urażonej kończyny. W przypadku kostki lub kolana potrzebne są kule.
-lód- należy regularnie(od 4 do 8 razy dziennie do 20min.) chłodzić miejsce urazu przez co najmniej 48h. Do schładzania można używać lodu w torebce foliowej lub specjalnych Hot-cold pack’ów.
-ucisk- bardzo ważne szczególnie jeśli chodzi o stawy. Narastająca opuchlizna sieje w stawie niejednokrotnie większe spustoszenie niż sam uraz. Z własnego doświadczenia wiem, że tuż po kontuzji najlepiej jest schłodzić staw na szybko spray’em i bardzo mocno go obwiązać aby nie dopuścić do narastania opuchlizny. Ponieważ mocne bandażowanie utrudnia przepływ krwi należy kończynę po kilkunastu minutach rozwiązać, schłodzić(już lodem lub cold-pack’iem) a następnie znów zabandażować.
-elewacja- po kontuzji kończyna powinna być jak najdłużej uniesiona ponad poziom serca.

Przy poważniejszych kontuzjach zawsze należy się zgłosić do lekarza i zrobić zdjęcie RTG. Czasami podczas z pozoru niegroźnie wyglądającego urazu dochodzi do tzw. złamania awulsyjnego tj. ścięgno lub więzadło wytrzymuje działające na nie siły, ale jego przyczep „wyrywa” kawałek kości. Często urazy tego typu trzeba leczyć operacyjnie.

Opracowała Anna Kuczkowska
Mgr fizjoterapii, instruktor Pilates